Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een dierziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Bijna alle gangbare boerderijdieren kunnen de ziekte oplopen. Maar ook huisdieren, knaagdieren, konijnen en vogels kunnen besmet raken. Q-koorts is een zoönose. Dat betekent dat besmetting van dier naar mens kan plaatsvinden. Maar de ziekte is niet van mens op mens overdraagbaar. De letter Q komt van het woord ‘query’ dat ‘vraagteken’ betekent. De bacterie die Q-koorts veroorzaakt was namelijk lang onbekend.

Hoe verloopt de besmetting?

De bacterie Coxiella burnetii kan maanden tot jaren overleven in de buitenlucht en zich over grote afstanden verspreid worden. Dieren, maar ook mensen, kunnen besmet worden door het inademen van besmette, fijne stofdeeltjes. De urine, ontlasting, nageboorte, vruchtvliezen en het vruchtwater van geïnfecteerde dieren zijn besmettelijk. Het vlees van de dieren is dit niet. Vooral tijdens een abortus of geboorte scheidt het dier grote hoeveelheden bacteriën uit, die in de omgeving en in de mest terechtkomen.

Hoe kan ik Q-koorts oplopen?

De meeste mensen lopen Q-koorts op door het inademen van lucht waar de bacterie in zit, tijdens de lammerperiode (die meestal loopt van februari tot en met mei) van besmette geiten en schapen. Andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen ook besmet zijn en de infectie overdragen op mensen. In Nederland is dit echter nog niet of nauwelijks gebeurd.

U kunt ook Q-koorts oplopen door direct contact met besmette geiten en schapen. De bacterie kan ook op kleding en schoenen zitten, bijvoorbeeld van iemand die heeft geholpen bij de bevalling van besmette schapen of geiten. Als u vervolgens in aanraking komt met die kleding kunt u besmet raken. U loopt extra risico op Q-koorts in de buurt van een besmet bedrijf (in een cirkel van 5 km). Deze kans is het grootst tijdens de lammerperiode. Hoe langer u in deze periode in een gebied met Q-koorts bent, hoe groter de kans op besmetting.

Op dit moment worden melkgeitenbedrijven en in mindere mate melkschapenbedrijven gezien als de belangrijkste verspreider van de bacterie naar de mens. Maar er zijn nog veel onduidelijkheden over de verspreiding van Q-koorts. Dit wordt nog onderzocht.

Waar kan ik Q-koorts oplopen?

Op we website van RIVM is een kaart (PDF) te vinden met de gebieden waarin zich besmette bedrijven bevinden. Hoe dichter bij het bedrijf, hoe groter de kans op het inademen van de bacterie. In de literatuur is beschreven dat de bacterie over afstanden van kilometers kan verwaaien.

Wie loopt extra risico om Q-koorts te krijgen?

Q-koorts is ook een beroepsziekte voor bijvoorbeeld veehouders, dierenartsen en slachthuismedewerkers. Als u veel in aanraking komt met besmette dieren, loopt u meer risico. Maar niet iedereen die besmet is, wordt ook daadwerkelijk ziek.

De kans om ernstig ziek te worden na besmetting is groter voor zwangere vrouwen, mensen met een hartklepafwijking of mensen die een hartoperatie hebben gehad in het verleden. Ook mensen met een afweerstoornis, bijvoorbeeld door kanker of door medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, kunnen ernstig ziek worden na besmetting.

Wat zijn de symptomen?

Bij dieren verloopt de infectie meestal symptoomloos. Het verwerpen (spontane abortus) bij drachtige dieren kan een signaal zijn.

Ruim de helft van de mensen die besmet zijn met Q-koorts worden helemaal niet ziek. Als men wel ziek wordt, dan is dat gemiddeld 2-3 weken na de besmetting. Soms duurt het 6 weken. De ziekte begint meestal acuut met heftige hoofdpijn en hoge koorts. Omdat de ziekte niet van mens op mens kan worden overgedragen, kunnen patiënten met Q-koorts of mensen die in aanraking zijn geweest met patiënten gewoon naar werk of school.

Hoeveel mensen hebben er Q-koorts?

In 2009 kregen in Nederland ruim 2300 mensen Q-koorts. Het gaat vooral om mensen in de provincies Noord-Brabant, Limburg, Gelderland en Utrecht. Tot 2007 kwam Q-koorts bij mensen in Nederland nauwelijks voor. In 2007 was de eerste Q-koortsuitbraak in Noord-Brabant met circa 190 ziektegevallen. Op het kaartje hiernaast (Bron: RIVM) is te zien waar de meeste ziektegevallen zijn.